Уладзімер Мацкевіч

Сёлета спаўняецца 10 год праэкту Міхала Анемпадыстава “Народны Альбом”. Гэты праэкт шмат чым цікавы, і, напэўна, ня кожны музычны праэкт можа пражыць 10 год і захаваць актуальнасьць і, так бы мовіць, сьвежасьць.
Тым больш, што ўсе песьні гэтага альбому аб’яднаныя не музычнай формай ці стылем, а нейкім зьместам, амаль што метафізічным. Агульнай тэмай альбому з’яўляецца шок беларускай сьвядомасьці пры пераходзе ад нармалёвага, звычайнага, чалавечага жыцьця ў Заходняй Беларусі да надзвычай штучнага, шмат у чым незразумелага, савецкага ладу жыцьця. Народны альбом – гэта сьпеў беларуса, які асэнсоўвае свой гістарычны лёс, лёс, якаго ён не выбірае, але які яму адпушчаны. Здавалася б, даўно ўжо час прызвычаіцца і супакоіцца, даўно скончылася ня толькі тая эпоха “пад прыгнётам панскім”, пра якую так цёпла, хоць і іранічна, распавядае першая песьня альбому, скончылася і савецкая эпоха, калі мы лічыліся адным народам з масквічамі, пскавічамі і растаўчанамі з іншай песьні альбому. Беларусь ужо шмат гадоў, як незалежная, але ж калі днямі КДБ нашай незалежнай Беларусі выкрыла чарговых польскіх шпіёнаў, рука сама па сабе пацягнулася да магнітафона, каб паслухаць песьню з Народнага Альбому пра двух польскіх шпіёнаў Боліка і Лёлека. Пра польскіх шпіёнаў без іроніі разважаць немагчыма, але ж Народны Альбом – гэта ня толькі іронія і сьцёб, гэта і архітыпічны сум па нармалёвым, чалавечым жыцьці. Вось аднойчы, слухаючы песьню пра тое, што “у нашым мястэчку восень/ прыхадні розныя лазяць па хатах” я неяк вельмі добра зразумеў пачуцьці лірычнага героя, які “ўзяў у рукі кала/ і пайшоў па мястэчку/ спяваючы ла-ла-ла-ла”. Я спытаўся: “а хто гэты герой?”. Адна справа, калі б гэта быў той самы Юзік, які “супраць прыгнёту паноў і падпанкаў” і “чакае з надзеяй на рускія танкі”, і вось яго надзея спраўдзілася, але ж высветлілася, што на танках прыехалі тыя самыя “прыхадні розныя”, якія “лазяць па хатах”. Іншая справа, калі па мястэчку з гэтым калом ходзіць лірычны герой іншай песьні, які сьпяваў, што ён “да жалю, не пан і, на шчасьце, не хам”, які ня мог вызначыцца з месцам і быў і ня тут, і ня там. Ён быў ня толькі самотным, але і самадастатковым, таму што лічыў, што “ад бяды і нуды ўратуецца сам”. І калі менавіта гэты герой шпацыруе па мястэчку з калом ў руках і бязнадзейна уголас лямантуе “ла-ла-ла-ла”, то гэта вельмі сымбалічна. Фантазіі звычайнага, добрага, местачковага хлопца, здольнага трымаць сваю хату і гаспадарку, не хапіла, каб уявіць сабе такі памер “бяды і нуды”, ад якога сам на сам не уратуешся. Ёсьць бяда, ад якой можна ўратавацца толькі разам, разам у памерах ўсяго народу, усёй нацыі. А для гэтага, і таксама каб уявіць сабе памеры такой бяды, і памеры такой нацыянальнай еднасьці, трэба у рэшце рэшт вызначыцца з тым, хто пан, а хто хам. І дзе мы? Ці тут, ці там? Амаль70 гадоў прайшло з моманту далучэньня Заходняй Беларусі да Савецкай, а большасьць беларусаў так і ня вызначылася, дзе мы павінны быць – там ці ня там. Большасьць беларусаў задавальняецца сваім неакрэсьленым станам “да жалю, не пан, на шчасьце, не хам”.
Яшчэ разважаючы пра тое, хто мы і дзе, пра нашу еднасьць ці самотнасьць і самадастатковасьць, варта ўслухацца ў мову Народнага Альбому. Калі герой адной з песенек сьпявае, што ён “сьпевам по-польску своі пэсэнькі”, яму ніяк ня верыш, бо сьпявае ён з такім акцэнтам, што відавочна, дзе ён навучыўся так “сьпеваць по-польску”. Некаторыя тэксты напісаныя на выкшталцонай, так бы мовіць, трасянцы. Гэта ня толькі расейска-беларуская трасянка, гэта і трасянка Казіка Пясэцкага з Вільні, і трасянка стылізацыі пад тырольскі сьпеў, ну і асабліва на гэтым фоне становіцца зразумела, што ідыш – гэта таксама нямецка-беларуская трасянка.
Народны альбом нібыта падкрэсьлівае метафізічную еднасьць тутэйшых невызначыўшыхся. Незалежна ад таго, ці хто “сьпева по-польску”, поет “па-расейску” ці на ідыш.
Народны альбом нібыта заклікае нас кінуць дурноту самотнасьці і нарэшце зразумець, што ад сапраўднай бяды і нуды мы ўратуемся толькі разам.